zaalzicht Waarisdebus

Pleidooi voor een krachtig herstel van het openbaar vervoer

De files blijven groeien, het aantal salariswagens blijft stijgen en het budget van De Lijn blijft krimpen. Zo komen we niet tot het duurzame mobiliteitsbeleid dat alle lagen en geledingen van de samenleving nu en straks nodig heeft. Het colloquium Waar is de bus? werd een pleidooi voor een snel en krachtig herstel van het Openbaar Vervoer in Vlaanderen.

“Wij zijn hier niet om te klagen en te zagen, maar om oplossingen te zoeken.” Met die woorden opende gastvrouw Francesca Vanthielen het symposium Waar is de bus? in het provinciehuis van Antwerpen. Ruim 240 deelnemers zakten af naar de bijeenkomst van Grootouders voor het Klimaat, TreinTramBus, de Modal Shift Coalitie, Universiteit Antwerpen en Avansa. Hun boodschap was opvallend eensgezind: de achteruitgang van het openbaar vervoer is geen natuurverschijnsel, maar het gevolg van politieke keuzes. En dus kan het ook anders.

Volgens medeorganisator Luc Mariën is de link met klimaat evident. “De fiets is verworven, maar tram en bus gaan achteruit. Zo halen we onze klimaatdoelstellingen niet.” Hij wees op voorbeelden uit Europa waar investeringen in openbaar vervoer leiden tot minder files, betere luchtkwaliteit en leefbare steden.

Na een welkom door gedeputeerde Luk Lemmens onderstreepten covoorzitter Hugo Van Dienderen en klimaatactivist Tom Seerden het belang van goed openbaar vervoer voor zowel ouderen als jongeren. “Mobiliteit is een basisrecht”, aldus Seerden. Zonder degelijk openbaar vervoer verliezen jongeren kansen om naar school, werk, sport of verenigingen te gaan.

Van ambitie naar afbouw

Voormalig Vlaams minister Mieke Vogels schetste hoe begin deze eeuw onder mobiliteitsminister Steve Stevaert volop werd geïnvesteerd in tram en bus. Tramlijnen werden verlengd en openbaar vervoer werd beschouwd als een sociale voorziening. Daarna volgden volgens haar besparingen en politieke onwil.

Ze had ook kritiek op de manier waarop het debat vandaag wordt gevoerd. De focus op zwartrijders doet volgens haar uitschijnen dat de gebruikers het probleem zijn. Tegelijk verloor het openbaar vervoer een belangrijk deel van de middenklasse. Vogels verwees naar de beroemde uitspraak van de voormalige burgemeester van Bogotá: “Een ontwikkelde stad is niet waar de armen met de auto rijden, maar waar de rijken het openbaar vervoer gebruiken.”

De cijfers liegen niet

Een van de scherpste analyses kwam van statisticus en TreinTramBus-bestuurslid Geert Molenberghs. Volgens hem is de basisbereikbaarheid geëvolueerd naar “basisonbereikbaarheid”. Zijn cijfers maakten indruk: tussen 2012 en 2026 daalde de basisdotatie van De Lijn met 18%, terwijl de bevolking met 8% groeide. In dezelfde periode steeg het aantal salariswagens met 68% en de filezwaarte met 73%.

“Trein, tram en bus zijn geen concurrenten maar collega’s”, stelde hij. Volgens Molenberghs ontbreekt precies die geïntegreerde visie in Vlaanderen.

Ook Peter Vermeulen, mobiliteitsexpert en projectverantwoordelijke van Ringland, keek naar de lange termijn. Sinds de jaren vijftig en zestig werden buurtspoorwegen afgebroken, spoorlijnen geschrapt en steeds meer ruimte aan auto’s gegeven. “De auto bleef koning”, vatte hij samen. Volgens Vermeulen is Antwerpen bijzonder sterk in het maken van plannen, maar veel minder in het uitvoeren ervan.

Openbaar vervoer als sociale hefboom

Dat mobiliteit veel meer is dan verplaatsingen, bleek uit verschillende bijdragen.

Magda De Meyer, voorzitter van de Vlaamse Ouderenraad, vertelde het verhaal van een oudere vrouw uit Boekhoute. Eerst verdwenen winkels en diensten uit haar dorp, daarna ook de bus. “Voor ouderen zijn een winkel, een bankautomaat en een bus de drie belangrijkste voorzieningen”, stelde De Meyer.

Onderzoekster Josefien Hoerée en professor Thomas Vanoutrive van de Universiteit Antwerpen bevestigden die sociale dimensie. Hun onderzoek toont dat mensen met een lager inkomen veel moeilijker toegang hebben tot jobs en voorzieningen. Bovendien verhuizen ziekenhuizen, winkels en andere functies steeds vaker naar locaties die zonder auto moeilijk bereikbaar zijn.

Ook mensen met een beperking dreigen uit de boot te vallen. Marc Vilain illustreerde met voorbeelden en rechtszaken hoe ontoegankelijke haltes en voertuigen nog steeds een dagelijkse realiteit zijn.

Kijken over de grens

Waar Vlaanderen worstelt, tonen andere steden volgens de sprekers dat een andere koers mogelijk is.

Architect-urbanist Daniël Boden vertelde hoe Luik de voorbije jaren koos voor een nieuwe tramlijn en een autoluwer centrum. Het resultaat: minder verkeer, meer leefbaarheid en een aantrekkelijkere stad. “De tram is hier een hefboom geworden voor stedelijke vernieuwing.”

Molenberghs trok vervolgens naar Zürich. Daar functioneren trein, tram, bus en trolleybus als één geïntegreerd systeem. Frequenties liggen hoger, tickets zijn op elkaar afgestemd en het aandeel van het openbaar vervoer ligt er vele malen hoger dan in Antwerpen.

Ook Frankrijk kwam aan bod. In 1985 telde het land amper drie tramsteden. Vandaag zijn dat er 29. De tram blijkt er telkens opnieuw een motor voor leefbare stadsontwikkeling.

Hoe keren we het tij?

Volgens emeritus professor mobiliteit Dirk Lauwers moet Vlaanderen ambitieuzer durven zijn. Een modal shift van 50 procent duurzame verplaatsingen volstaat niet voor steden als Antwerpen. Hij pleitte voor een verhouding van 25 procent autoverplaatsingen tegenover 75 procent verplaatsingen te voet, met de fiets of het openbaar vervoer.

Dat vergt volgens hem een combinatie van pull- en pushmaatregelen: investeren in openbaar vervoer en fietsinfrastructuur, maar tegelijk autoverkeer ontmoedigen via kilometerheffing, parkeermanagement en autoluwe zones.

Verkeersjournalist Herman Welter wees erop dat niet alle oplossingen duur hoeven te zijn. Bussen en trams sneller laten rijden door vrije banen en slimme verkeerslichten levert volgens berekeningen enorme efficiëntiewinsten op. “Een verhoging van de gemiddelde bussnelheid met één kilometer per uur kan twintig miljoen euro besparen.”

Lode Daelemans gebruikte de geplande tramkeerlus in Deurne Zuid als voorbeeld van hoe investeringen beter doordacht en participatiever kunnen gebeuren. Meer samenwerking tussen overheid, vervoersmaatschappijen en burgers is volgens hem noodzakelijk.

Duidelijke conclusie

Tijdens de slotreflectie erkende directeur-generaal Ann Schoubs van De Lijn de uitdagingen op het vlak van onderhoud, doorstroming en investeringen. Ze benadrukte ook het belang van geïntegreerde ticketsystemen en samenwerking tussen de verschillende vervoersactoren.

Na een dag vol cijfers, voorbeelden en getuigenissen bleef vooral één conclusie hangen: goed openbaar vervoer is geen luxe. Het is een voorwaarde voor sociale inclusie, leefbare steden én het halen van de klimaatdoelstellingen. De vraag van het symposium was dan ook niet alleen waar de bus gebleven is, maar vooral wanneer Vlaanderen opnieuw durft te kiezen voor tram, bus en trein.

Daarbij blijft de uitspraak van voormalig burgemeester Enrique Peñalosa inspireren:

“Een ontwikkelde stad is niet de stad waar de armen met de auto rijden, maar waar de rijken het openbaar vervoer gebruiken.”



Meer info over opzet en programma staat nog een tijd op waarisdebus.be
Foto’s: © gvhk.be & Dirk Deweerdt

Reactie toevoegen

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met * .